De 3 basisvoorwaarden voor een goede hormoonbalans

In elke leeftijdsfase kunnen hormonen je voor flinke uitdagingen stellen. De lijst met kwalen waar je last van kunt hebben loopt uiteen van acné tot opvliegers, van menstruatiepijn tot schildklierproblemen en van PCOS tot ongewenste kinderloosheid. Veel vrouwen zoeken hun toevlucht tot supplementen die direct op de hormoonbalans werken, zoals vitex agnus castus (monnikspeper) bij PMS of fyto-oestrogenen in de overgang. Als zwanger worden niet vanzelf gaat is er tegenwoordig (goddank!) een scala aan technieken beschikbaar om die kans op een zwangerschap te vergroten.

Maar eigenlijk zou je voor je direct met de hormonen bezig gaat eerst een paar stappen terug doen en kijken naar de 3 basisvoorwaarden voor een gezonde hormoonbalans. Die basis bestaat uit 3 bouwstenen: de gezondheid van je cellen, je darmen en je immuunsysteem. Niet toevallig is dit ook het fundament van je algehele gezondheid. We lopen ze even langs: 

Basisvoorwaarde 1: OMEGA 3/-6-BALANS

Iedere cel in je lichaam is uit vetzuren opgebouwd. Als het goed is bestaan je celwanden uit omega 3- en omega-6-vetzuren in een bepaalde verhouding. Omega 3 vetzuren (in bijvoorbeeld vette vis, zeevruchten, chia- en lijnzaad en walnoten) zijn vloeibare vetten die er voor zorgen dat je lichaam ontstekingen kan remmen. Omega 6-vetzuren vind je onder meer in (niet-wild) vlees en producten van dieren uit de bio-industriepakjes & zakjes, chips, koekjes, plantaardige ‘boter’, mayonaise en andere sauzen. Een beetje omega 6 heb je nodig, maar teveel werkt ontstekingsbevorderend. De juiste verhouding tussen omega 3 en omega 6 is dus erg belangrijk.

Hetzelfde geldt voor onverzadigde vetten (vetten die vloeibaar zijn bij kamertemperatuur) en verzadigde vetten (vetten die vast zijn bij kamertemperatuur). Vaste vetten uit roomboter, kokosolie en ghee zorgen voor stevigheid van de cellen en vloeibare vetten uit bijvoorbeeld olijfolie en vis zorgen voor flexibiliteit. Ook hiervoor geldt dat je ze allebei nodig hebt, maar wel in de juiste verhoudingen. 

Flexibele en toch stevige celmembranen zorgen er namelijk voor dat voedingsstoffen makkelijk de cellen inkomen en de onvermijdelijke afvalstoffen snel de cellen uitgewerkt worden. Als je celwanden te stijf of juist te slap zijn, hebben gezond eten, supplementen slikken en detoxen (veel) minder effect, en daarom zien we een goede omega 3-/omega 6-balans als hoeksteen van een optimale gezondheid

Chronische ontstekingen – vaak (mede) veroorzaakt door een verkeerde vetzuurbalans – liggen aan de basis van de meeste hormonale klachten. Evolutionair gezien heeft de mens miljoenen jaren omega 3 en omega 6 vetzuren in een verhouding van ongeveer 1:1 binnengekregen. Geschat wordt dat tegenwoordig de verhouding tussen omega 3 en omega 6 vetzuren in de westerse voeding 20-25:1 is. Onderzoekers stellen dat een verhouding van ongeveer 3:1 wenselijker is.

Basisvoorwaarde 2: GEZONDE DARMEN 

Darmgezondheid is essentieel voor algehele gezondheid. ‘Alle ziekte begint in de darmen’ schreef Hippocrates – de grondlegger van de westerse geneeskunde – bijna 2500 jaar geleden al. Daar blijkt hij gelijk in te hebben: onderzoekers kunnen nu bijna elke ziekte linken aan de gezondheid van je darmen.  

In de dunne, maar vooral in de dikke darm bevinden zich triljoenen micro-organismen, de darmflora. Ze wegen bij elkaar zo’n 2 kilo, net zoveel als je hersenen, en worden samen het darmmicrobioom genoemd (voor het gemak en de leesbaarheid noemen wij het ‘darmflora’). Er is onderlinge communicatie tussen deze verschillende micro-organismen, maar ze sturen ook informatie naar andere delen van je lichaam. De darmflora kun je dus met recht een op zichzelf werkend orgaan noemen. De dierentuin in je buik regelt niet alleen je spijsvertering, maar is ook onmisbaar voor een goed werkend immuunsysteem, gezonde bottenspieren en huid, de juiste balans in je hormoonhuishouding en een goed energieniveau. Bacteriën hebben zelfs grote invloed op je stemming en gedrag

Dit unieke ecosysteem van levende micro-organismen als bacteriën, gisten, schimmels en parasieten moet in balans zijn om je gezondheid te waarborgen. Er is altijd wat ‘slechte’ flora, maar als het goed is worden die in bedwang gehouden door de gezonde flora. Als de balans tussen gezonde en schadelijke flora verstoord is, is er sprake van een dysbiose. Dat kan leiden tot wat in de volksmond een ‘leaky gut’ genoemd wordt, een hyperpermeabele darm

Als het goed is staan de cellen van de darmwand strak tegen elkaar aan en laten ze heel gericht voedingsstoffen door uit de goed verteerde voedselbrij. De darmcellen worden bij elkaar gehouden door een soort schuifdeurtjes: tight junctions. Die tight junctions kunnen beschadigd raken door stress, gluten, alcohol, gifstoffen zoals bestrijdingsmiddelen, uitlaatgassen en afvalstoffen van slechte darmflora. Door de openstaande schuifdeurtjes kunnen vervolgens te grote, nog niet volledig verteerde moleculen uit voeding de darmwand passeren en in de bloedbaan terechtkomen. 

Omdat je meerdere keren per dag eet wordt het immuunsysteem voortdurend gealarmeerd dat er ‘gevaarlijke’ stoffen zijn aangetroffen die aangevallen moeten worden. Als gevolg hiervan ontstaan zogenaamde chronische ontstekingen en allergische reacties, die tot uiting kan komen als vermoeidheid, eczeem, astmatische klachten, allergische reacties, hoofdpijn, auto-immuunziekten en hormonale problemen zoals insulineresistentie – daar komen we later op terug.

Een andere manier waarop leaky gut invloed kan hebben op je hormonen is door de darmbacteriën te verstoren die oestrogenen omzetten van schadelijke naar beschermende vormen van oestrogeen. Disbalans in de oestrogeenhuishouding kan onder meer invloed hebben op de kans op het ontwikkelen van borstkanker na de menopauze en wordt in verband gebracht met onder meer PMS, overgewicht en pijnlijke borsten. 

Onderzoek toont aan dat darmgezondheid ook je mentale gezondheid beïnvloedt: een verstoord microbioom wordt in verband gebracht met angststoornissen, depressie, schizofrenie en autisme. Begrijpelijk als je bedenkt dat negentig procent van de neurotransmitter serotonine – belangrijk voor tal van processen in je lichaam maar vooral bekend als ‘happy chemical’ – wordt aangemaakt in de darm.

Basisvoorwaarde 3: geen reacties op VOEDING

In het bepalen welke stoffen veilig zijn voor het lichaam en welke stoffen aangemerkt worden als ongewenst speelt het immuunsysteem dus een centrale rol. Op alle plaatsen waar de binnenkant van je lichaam in aanraking komt met de buitenwereld heb je slijmvliezen die een poortwachtersfunctie hebben. De immuuncellen in de slijmvliezen presenteren alle stoffen waar je mee in aanraking komt doordat je ze eet, inademt (zoals schimmels, pollen, virussen of wc-verfrisser) of op je huid krijgt (zoals schimmels, bacteriën, verzorgingsproducten). Zo kan je immuunsysteem daarop reageren als het dat nodig acht en gevaarlijke stoffen zonodig elimineren met behulp van sIgA.

In principe hoort je immuunsysteem alleen in actie te komen als er potentiële ziekteverwekkers je lichaam binnenkomen, zoals virussen en bacteriën. Een immuunreactie kost ontzettend veel energie en dat is maar goed ook – het gaat immers om leven of dood. Waar het alleen vaak misgaat, is dat het immuunsysteem in de warraakt (of vanaf de geboorte al niet goed geprogrammeerd is) en reageert op in essentie ongevaarlijke stoffen, zoals pollen, voeding of de hond. 

Die voortdurende overactiviteit van een van de belangrijkste systemen van je lichaam voor overleving zorgt voor een enorm energieverlies, met als gevolg een veelvoud aan lichamelijke en geestelijke klachten. Want als bijna al je energie voortdurend verbruikt wordt voor een afweerreactie op bijvoorbeeld gluten of ei, dan is de kans groot dat je slecht slaapt, niet uitgeslapen wakker wordt, geen zin hebt in sporten, seks en werk. Daarom is het van belang op te sporen waar je op reageert, zodat je je immuunsysteem rust kunt geven zodat het weer naar behoren kan gaan functioneren.

Wanneer – bijvoorbeeld door een leaky gut – de blootstelling aan allergenen en ziekmakers hoger is dan de capaciteit van het immuunsysteem om deze in de slijmvliezen te signaleren en elimineren, treedt een immuunrespons op in het bloed. Bij voedingsallergenen is dit de IgG-respons

Meer dan 45% van de mensen reageert overgevoelig op bepaalde voedingsmiddelen. Er is dan sprake van een verstoorde reactie van het immuunsysteem op stoffen die in principe veilig zijn (zoals voeding of pollen) maar waar het lichaam op reageert alsof ze gevaarlijk zijn, wat zorgt voor allerlei ontstekingsprocessen. De effecten zijn vaak niet levensbedreigend zoals bij een ‘echte’ allergie (IgE), maar de symptomen kunnen een enorme impact hebben op je kwaliteit van leven. De meest voorkomende klachten die voedselovergevoeligheden kunnen veroorzaken zijn een opgeblazen gevoel, hoofdpijn, vermoeidheid, chronische verkoudheidsklachten, gedragsproblemen, prikkelbare darmsyndroom en huidklachten als eczeem, rosacea en psoriasis. 

De symptomen van een voedselovergevoeligheid kunnen zich tot 72 uur na het eten van een trigger-voedingsmiddel manifesteren. Gemiddeld hebben mensen met overgevoeligheden voor voeding circa 4 tot 5 van deze triggers. Omdat de reacties vaak vaag en uitgesteld zijn is het erg moeilijk om zonder te testen de vinger te leggen op wat nu de voeding is die je verzwakt.

Wil je weten hoe het met jouw basisvoorwaarden voor hormoonbalans gesteld is? In de Labsolute Essential en Absolute test nemen we de gezondheid van je cellen en darmmicroben onder de loep en geven we je inzicht in jouw voedselintoleranties. Zo heb je het basisfundament van je gezondheid gecoverd.

Afbeelding: André de Dienes

Ook interessant

Glutenvrij eten: hoe & wat

Glutenvrij eten: hoe & wat

Een van de meest voorkomende voedingsbestanddelen die voor klachten zorgen zijn gluten. Gluten zijn eiwitten die voorkomen in tarwe, rogge, gerst (gort), spelt, kamut en alle producten waarin deze...

Lees meer